प्र.1. खालील पर्यायातून योग्य पर्याय निवडून खूण करा.
क) हिरण्यकशिपू कोणत्या वंशाचा होता ?
(1) देव 2) मानव 3) राक्षस 4) यक्ष)
उत्तर: 3) राक्षस
ख) हिरण्यकशिपूच्या बहिणीचे नाव काय होते ?
(1) शूर्पणखा 2) होलिका 3) मेनका 4) ताडीका)
उत्तर: 2) होलिका
ग) होळीसाठी कोणता नैवेद्य करतात ?
(1) दहीभाताचा 2) श्रीखंड पुरीचा 3) साखरभाताचा 4) पुरणपोळीचा)
उत्तर: 4) पुरणपोळीचा
प्र.2. एका वाक्यात उत्तरे लिहा.
- हिरण्यकशिपूला काय आवडत नसे ?
उत्तर: हिरण्यकशिपूला प्रल्हादाचे विष्णुप्रेम मुळीच आवडत नसे.
- मथुरेतील कोणत्या दोन होळी प्रसिद्ध आहेत ?
उत्तर: मथुरेतील (वृंदावन येथील) फुलांची होळी आणि लठमार होळी खूप प्रसिद्ध आहेत.
- श्रीकृष्णाला बालवयात कोणी मारण्याचा प्रयत्न केला?
उत्तर: श्रीकृष्णाला बालवयात पुतना राक्षसीने मारण्याचा प्रयत्न केला.
घ) होळी म्हणजे काय ?
उत्तर: वाईटावर चांगल्याचा विजय आणि वाईटातून चांगली सुरुवात म्हणजे होळी होय.
- होळी कोणकोणत्या नावाने ओळखली जाते ?
उत्तर: होळी, शिमगा आणि धुळवड अशा वेगवेगळ्या नावाने ओळखली जाते.
प्र.3. सविस्तर उत्तरे लिहा.
- हिरण्यकशिपूने प्रल्हादाला मारण्याचे कोणते प्रयत्न केले?
उत्तर: हिरण्यकशिपूने प्रल्हादाला उकळत्या तेलात घातले, हत्तीच्या पायाखाली दिले आणि होलिकाला त्याला मांडीवर घेऊन अग्नीमध्ये बसण्यास सांगितले.
- श्रीकृष्ण व राधेच्या होळीविषयी तसेच त्या प्रथेविषयी तुमच्या शब्दांत लिहा.
उत्तर: श्रीकृष्ण आणि राधेने होळीच्या सणाची सुरुवात केली, ज्यात श्रीकृष्ण व त्यांचे सवंगडी गोपिकांसोबत नैसर्गिक रंगांची उधळण करत हा खेळ खेळत असत. जुन्या वाईट आठवणी होळीत भस्म करून गोडधोड खाऊन नवीन सुरुवात करायची अशी ही प्रथा आहे.
- महाराष्ट्रात होळी कशी साजरी केली जाते ते लिहा.
उत्तर: होळीभोवती पाणी सोडून पुरणपोळीचा नैवेद्य व नारळ अर्पण करून सुख-समृद्धीची प्रार्थना करतात. होळी दहनाचा दुसरा दिवस धुळवड असते ज्यात कोरडे रंग उधळतात आणि पाचव्या दिवशी रंगपंचमीला एकमेकांवर पाणी उडवून रंग खेळतात.
प्र.4. खालील गद्यांशाच्या आधारावर विचारलेल्या प्रश्नांची उत्तरे लिहा.
- होळी पेटवण्यामागचे विज्ञान कोणते आहे?
उत्तर: होळी पेटवल्याने जमिनीलगतचा थर तापतो व जमीन तापते, त्यामुळे कमी दाबाचा पट्टा तयार होऊन पाऊस पडायला पोषक वातावरण तयार होते, हे यामागचे विज्ञान आहे.
- सर्वात मोठा दिवस कोणता असतो ?
उत्तर: २१ मार्च (जेव्हा सूर्य विषुववृत्तावर येतो).
- श्रीकृष्ण व त्याचे सवंगडी कोणासोबत व कशाने हा खेळ खेळत असत ?
उत्तर: श्रीकृष्ण व त्याचे सवंगडी गोपिकांसोबत नैसर्गिक रंगांची उधळण करत हा खेळ खेळत असत.
भाषा विकास
प्र.1. खालील शब्दांना योग्य विशेषणे लावा.
- भक्त प्रल्हाद -> थोर
- हिरण्यकशिपू -> क्रूर (किंवा राक्षस वंशातील)
प्र.2. योग्य समानार्थी शब्द लिहा.
क) असुर -> राक्षस
ख) अग्नी -> आग
ग) वर -> आशीर्वाद
घ) द्वेष -> राग / मत्सर
ङ) प्रथा -> परंपरा / रूढी
प्र.3. खालील क्रियापदांना इंग्रजी प्रतिशब्द लिहा.
क) वाचवणे -> To save
ख) घालणे -> To put / To wear
ग) बसणे -> To sit
घ) उधळणे -> To toss / To throw
ङ) पेटवणे -> To light / To burn
च) खेळणे -> To play