१ . संतांचा मेळा ( सौ. विभावरी रास्ते )

Taken from the workbook of Mr. Reeansh Polojwar VIII B VidyahVihar Convent

शब्दार्थ (Word meanings)
द्वार :दरवाजा door
मंदिर : देऊळ temple
न्यास :स्थापन establish
महती : प्रसिद्धी fame
अपार : असीम – extreme
अमृत : मधु necture
बाग :-बगीचा – garden
दंग : मग्न engross
सर्वस्व : सगळे – everything
थोर : महान – great
वाक्प्रचार
ज्ञानाचे द्वार उघडणे:- ज्ञानाचा खजिना मिळणे.
कुशीत देणे :- सोपवणे.
ध्यास लागणे :- ओढ लागणे.
तारणे :- रक्षण करणे.
गजर करणे :- मोठ्या आवाजात एकत्रितपणे ईश्वराचे नाव घेणे.

मौखिक कौशल्य
Speaking Skill, Vocabulary Development
1) कवयित्री कोठे जाऊया असे म्हणत आहेत?
2) संतांचे माहेर कोणते आहे?
3) विठुराया कोठे भेटणार आहे?
Comprehension
उपयोजित लेखन
प्र .1. खालील पर्यायातून योग्य पर्याय निवडून खूण करा.
Tick the correct answer.
क) संत ज्ञानोबा कोणते द्वार उघडतात ?
1) मोक्षाचे
2) प्रपंचाचे
3) ज्ञानाचे
(4) संसाराचे

ख) ज्ञानेश्वरी ह्या ग्रंथात काय आहे?

1) मधाची गोडी

2) अमृताची गोडी

3) अवीट गोडी

4) साखरेची गोडी

ग) ज्ञानेश्वरी हा ग्रंथ जगाला काय देतो ?

1) अमृत

2) ज्ञान

3) तत्त्वज्ञान

4) आधार

प्र. २ एका वाक्यात उत्तरे लिहा.

• क) तुकोबा अभंग गाऊन काय करीत आहेत?
  • उत्तर: तुकोबा अभंग गाऊन हरीनामाचा जागर करीत आहेत.
• ख) पांडुरंगाचा गजर केल्याने लोकांना काय मिळते?
  • उत्तर: पांडुरंगाचा गजर केल्याने लोकांना आनंद मिळतो.
• ग) जनाबाईंच्या ओव्या काय लावतात?
  • उत्तर: जनाबाईंच्या ओव्या विठ्ठलाचा ध्यास लावतात.
• घ) हरिभक्तीचा न्यास कधी लागतो?
  • उत्तर: विठ्ठलास जीवभावे ओळखल्याने हरिभक्तीचा न्यास लागतो.
• ङ) सावता माळ्याने बाग कशी लावली आहे?
  • उत्तर: सावता माळ्याने हरीभक्तीतून बाग लावली आहे.

प्र. ३ सविस्तर उत्तरे लिहा.

• क) ‘संत ज्ञानोबा ज्ञानाचे द्वार उघडतात’, असे का म्हटले आहे?
  • उत्तर: भगवद्गीतेसारखे ग्रंथ संस्कृत भाषेत होते, जे सर्वसामान्यांना समजत नसत. संत ज्ञानेश्वरांनी सर्वसामान्यांची भाषा असलेल्या मराठी (प्राकृत) भाषेत ‘ज्ञानेश्वरी’ लिहून ज्ञानगंगा घराघरात पोहोचवली, म्हणून असे म्हटले आहे.
• ख) या कवितेत कोणकोणत्या संतांचा नामोल्लेख आला आहे ते लिहा.
  • उत्तर: या कवितेत संत ज्ञानेश्वर, संत तुकाराम, संत जनाबाई, संत सावता माळी आणि संत गोरा कुंभार या संतांचा नामोल्लेख आला आहे.

खालील पद्यांशाच्या आधारावर विचारलेल्या प्रश्नांची उत्तरे लिहा.

Read the poem and answer the questions.

गोरा कुंभार दंगला, नाम रंगाच्या मातीत,

संसाराच्या स्वप्नांना, दिले विठूच्या कुशीत !

अपार भक्ती भाव, असे संतांचीये ठायी,

अर्पिले सर्वस्व साऱ्यांनी, विठू माऊलीच्या पायी !

थोर महती या संतांची, आपण गात राहू,

मुखी नाम पांडुरंगाचे, सतत घेत राहू!

• प्रश्न (क): गोरा कुंभार कशात रंगले? त्यांनी संसाराची स्वप्ने कोठे दिली?
  • उत्तर: गोरा कुंभार हरिनामाच्या आणि भक्तीच्या मातीत रंगले आहेत. त्यांनी आपल्या संसाराची सर्व स्वप्ने विठ्ठलाच्या (विठूच्या) कुशीत अर्पण केली आहेत.
• प्रश्न (ख): संतांच्या ठायी काय होते? त्यांनी सर्वस्व कोठे अर्पिले?
  • उत्तर: संतांच्या ठायी विठ्ठलाप्रती अपार भक्ती भाव होता. त्यांनी आपले सर्वस्व विठू माउलीच्या चरणी (पायी) अर्पण केले आहे.
• प्रश्न (ग): आपण काय गात राहायचे आहे? कोणाचे नाव घ्यायचे आहे?
  • उत्तर: आपण संतांची थोर महती सतत गात राहायची आहे आणि मुखाने सतत पांडुरंगाचे नाव घ्यायचे आहे.
• तक्ता पूर्ण करा (संतांची नावे – त्यांची ग्रंथसंपदा):
  • संत ज्ञानेश्वर: ज्ञानेश्वरी
  • संत रामदास: दासबोध
  • संत एकनाथ: एकनाथी भागवत (किंवा भावार्थ रामायण)
  • संत तुकाराम: तुकाराम गाथा
  • संत नामदेव: नामदेव गाथा (अभंग)